راز ماندگاری ایران؛ از حکمت فردوسی تا حماسه آفرینی مردم

احمد ملایی، عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان سیستان و بلوچستان با اشاره به بیانات رهبر انقلاب اظهار داشت: زبان فارسی یکی از ارکان مهم هویتی مردم ایران است. پاسداشت و توجه به آن می‌تواند زنجیرۀ گسترش فرهنگ ایرانی-اسلامی را تقویت کند.
وی ادامه داد: امروزه وظیفه‌ای بسیار دشوار در زمینۀ حفظ و گسترش زبان فارسی و نیز احیای واژه‌های اصیل آن بر عهده داریم؛ درواقع همان رسالتی که فردوسی انجام داد. هر زبانی در گذر زمان دچار تهدیدها و آسیب‌هایی می‌شود و زبان فارسی نیز از این قاعده مستثنا نیست.
ملایی بیان کرد: اگر به پیشینۀ زبان فارسی بنگریم، درمی‌یابیم که در پی رویدادهای اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و دینی و نیز در هجوم‌ها و جنگ‌ها، آسیب‌هایی به این زبان وارد شده است.
وی گفت: برخی از این تهدیدها با توجه به شرایط امروز جهان مطرح می‌شود؛ مانند گسترش فضای مجازی و ارتباطات که بخش زیادی از آنها نیز در اختیار ما نیست. ارتباطات فراتر از مرزها رخ می‌دهد؛ نه اینکه این پدیده‌ها صرفاً بد باشند، اما طبیعتاً تهدیدهایی را در عرصهٔ زبان به وجود می‌آورند.
ضرورت آگاه‌سازی جامعه نسبت به اهمیت زبان فارسی
عضو هیئت علمی دانشگاه تصریح کرد: هنگامی که فضای ارتباطی مبتنی بر دستاورد بومی باشد، مدیریت آن نیز در اختیار خود ما خواهد بود؛ اما وقتی مدیریت در اختیار ما نیست، باید منتظر آسیب‌ها و چالش‌ها باشیم. در این بخش، باید جامعه را نسبت به اهمیت زبان فارسی آگاه کنیم.
وی گفت: در مدارس، هنگامی که زبان فارسی را آموزش می‌دهیم، باید کارکردهای این زبان را نیز گسترش دهیم و بر اهمیت آن تأکید کنیم. این نکته بسیار مهمی است. همچنین، در فضای رسانه‌ای و هنری خود باید نسبت به اهمیت زبان فارسی، حفظ آن و به‌کارگیری واژه‌های اصیل فارسی کوشا باشیم. مجموع این اقدامات می‌تواند از بخشی از تهدیدهایی که در عرصهٔ آسیب و نابودی زبان با آن روبه‌رو هستیم، جلوگیری کند.
ملایی بیان کرد: خلاقان جامعه، هنرمندان، شاعران، ادیبان و نویسندگان با شناخت زبان فارسی و آشنایی با اصالت این زبان و فرهنگ اصیل ایرانی می‌توانند کمک کنند. یعنی در برابر چالش‌های زبانی باید «تولید زبانی» داشته باشیم. تولید زبانی مبتنی بر شعر درست، داستان درست و اصیل و واژه‌های اصیل می‌تواند بخش مهمی از چالش‌ها و تهدیدهای زبانی ما را برطرف کند.
وی گفت: مجموعۀ نخبگانی جامعه باید برای این مسئله دغدغه داشته باشند تا مجموعۀ فرهنگی یک جامعه بتواند زبان را حفظ کند و بر رونق آن بیفزاید.
استاد سلسله نشست‌های ادبیات کهن حوزۀ هنری سیستان و بلوچستان افزود: بحث علم و گسترش علم نیز مبتنی بر زبان فارسی می‌تواند آن مسئلۀ مهم تهدیدهای زبانی را به نوعی کاهش دهد.
فردوسی نیازهای جامعۀ زمان خود را به خوبی درک کرد
وی ادامه داد: فردوسی از آن دست نخبگان جامعه است که زمانۀ خود را درک کرد و در عین حال نیازهای مردم زمان خود و همچنین فرهنگ جامعه را — چه کهن، چه امروز و چه آینده — می‌شناسد و می‌فهمد. بنابراین، مبتنی بر این فهم، آگاهی و حکمت عمل می‌کند.
ملایی بیان کرد: بی‌جهت نیست که فردوسی را «حکیم» می‌دانیم. انسان حکیم کاری را که انجام می‌دهد بر اساس حکمت و دانایی است. این حکیم توانمند و خردورز می‌داند که حلقهٔ گمشدۀ جامعۀ او، خردورزی مبتنی بر اندیشۀ ناب ایرانی-اسلامی است. بنابراین، کسی که هم اصالت ایرانی دارد، هم اشراف ایمانی و اسلامی دارد و گنجینه‌ای از حکمت و دانایی است، می‌داند که چه چیز جامعۀ ایرانی را به عزت و بزرگی می‌رساند. ازاین‌رو، روی ظرفیت‌های مبتنی بر خرد کار می‌کند که یکی از آنها زبان و فرهنگ اصیل ایرانی است.
توجه ویژه و اهمیت رهبر شهید به زبان فارسی
وی تأکید کرد: رهبر شهید نیز در صحبت‌های خود و حتی در جلسات عمومی، نسبت به شعر و زبان فارسی ارادت ویژه‌ای داشتند. ایشان خود از این گروه اندیشه‌ورزان ایرانی بودند و بر اهمیت شاهنامه‌خوانی تأکید ویژه‌ای داشتند.
عضو هیئت علمی دانشگاه خاطرنشان کرد: شاهنامه سند هویت قوم ایرانی است. شاهنامه گنجینه‌ای از حکمت و دانش ایرانی است و رهبر شهید در صحبت‌های خود بارها و بارها مطرح کردند که شاهنامه می‌تواند الهام‌بخش باشد.
وی بیان کرد: رهبر شهید می‌دانستند که شاهنامه می‌تواند الهام‌بخش باشد؛ الهام‌بخش به هنرمندان، ادیبان، معلمان و اساتید برای حفظ زبان فارسی و تأکید بر خردورزی و دانش‌اندوزی. الهام‌بخش به مجموعه‌های حاکمیتی برای اینکه حکمت، دانش و خردورزی را سرلوحۀ کار حکومت، مدیریت و مسئولیت خود قرار دهند. و الهام‌بخش به آحاد جامعه برای اینکه دلاوری و شجاعت آنها ضامن بقای سرزمینی آن سرزمین می‌شود. یکی از نکات الهام‌بخش در شاهنامه همین روحیۀ دلاوری و پهلوانی است.
ملایی ادامه داد: فتح خرمشهر یک سند زنده از جامعۀ معاصر ایرانی است برای نشان دادن اینکه دلاوری، شجاعت، بی‌باکی و پهلوانی فرزندان این سرزمین، در عین قدرت و قوی بودن دشمن، توانسته است ایران را پایدار نگه دارد. نسل پهلوانی ما به نام رستم اقتدا می‌کند و می‌بینید که در دل جبهه‌ها و نبردهای امروزی — چه در جنگ تحمیلی اول که نمونه‌اش به فتح خرمشهر و آزادسازی آن و رشادت و دلاوری در هشت سال دفاع مقدس انجامید، چه در جنگ دوازده‌روزه‌ای که ناجوانمردانه بر ما تحمیل شد ولی جانانه ایستادند، و چه در جنگ رمضان و جنگ تحمیلی سوم که ادامه دارد — این روحیه جاری است.
شاهنامه برای نسل امروز الهام‌بخش است
وی خاطرنشان کرد: تفکر مبتنی بر دلاوری، شجاعت، ایستادگی، وطن‌دوستی، خردورزی و دانش‌اندوزی از مجموعه‌های ارزشمندی همچون شاهنامه در رگ فرهنگ ایران جاری شده است و از همین روست که امام و رهبر شهیدمان شاهنامه را برای نسل‌های جوان امروزی الهام‌بخش می‌دانستند.
استاد سلسله نشست‌های ادبیات کهن حوزۀ هنری سیستان و بلوچستان افزود: یادبود شخصیت‌های برجستۀ فرهنگی و اسلامی می‌تواند انسجام ملی، ارزشی و فرهنگی را حفظ کند. افزون بر این، می‌تواند آثار ارزشمند کهن ما که مبتنی بر اندیشه و فرهنگ هستند را صرفاً از دل کتابخانه‌ها بیرون بیاورد و آن را در جامعه و رفتارهای جامعه تزریق کند.
وی گفت: میان آنچه مفهوم پایداری در شاهنامه است و روحیۀ مقاومت در مردم ایران، ارتباطی بسیار عمیق و تنگاتنگ وجود دارد. ما امروز جامعۀ ایران را پایدار، تاب‌آور و مقاوم می‌دانیم؛ به این دلیل که فرازونشیب‌هایی که مردم ایران به لحاظ سیاسی، فرهنگی و اعتقادی پشت سر گذاشتند، این تاب‌آوری و مقاومت را در آنها نهادینه کرده است.
ملایی افزود: سلسله پهلوانی‌ها و دلاوری‌های امروز جامعۀ ایرانی ادامه همان دلاوری‌ها، مقاومت‌ها و رشادت‌هایی است که در شاهنامه، ایرانیان در برابر غیرایرانیان داشتند.
پیوند مقاومت و شجاعت مردم امروز با متون شاهنامه
وی تأکید کرد: تکثیر روحیۀ مقاومت، شجاعت و استواری در ایران امروز، ادامه همان دلاوری و شجاعتی است که در متون کهن مانند شاهنامه از آن یاد شده است. جامعۀ ایرانی این رشادت و دلاوری را باور کرده، آن را زیسته و سپس به نسل‌های آیندۀ خود مانند امروز منتقل کرده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه در پایان تصریح کرد: زبان فارسی، به‌عنوان هویت و جان‌مایۀ تمدن ایرانی-اسلامی، باید در عین پویایی و نوآوری، از گزند تحریف و بیگانگی مصون بماند تا چراغ راه نسل‌های آینده برای ساختن ایرانی سربلند، مستقل و متعهد باشد.